Cẩm nang “Kết nối không tổn thương”: nhận diện và xử lý khi gặp xâm hại trực tuyến

Cẩm nang “Kết nối không tổn thương - Phòng chống xâm hại trực tuyến” là tài liệu của Chiến dịch “Không Một Mình” năm 2026, giúp học sinh, học viên, phụ huynh và thầy cô biết, hiểu và xây dựng kết nối an toàn trên mạng. Trung tâm GDNN-GDTX Điện Biên tóm tắt những nội dung chính để học viên, phụ huynh cùng tham khảo.

1. Nhận ra điều không ổn

• Mạng có thể ảo nhưng tác động là thật: một lời chế giễu trong nhóm chat, một hình ảnh bị phát tán hay một lời đe dọa trên mạng đều có thể khiến một người sợ hãi, xấu hổ, ảnh hưởng đến học tập và cuộc sống hằng ngày.
• Không phải ai trên mạng cũng giống những gì họ nói: tên, ảnh đại diện có thể là giả; điều quan trọng là nhận ra những hành vi khiến bạn không an toàn. Khi một người chỉ quen trên mạng muốn biết quá nhiều về bạn, muốn gặp riêng hoặc yêu cầu giữ bí mật, hãy chậm lại và nói với người bạn tin tưởng.
• Dụ dỗ thường bắt đầu rất bình thường: bằng lời khen, sự quan tâm, đồng cảm hay một món quà nhỏ trong trò chơi. Khi đã tạo được lòng tin, người đó có thể yêu cầu giữ bí mật, chuyển sang nơi trò chuyện riêng hoặc làm những điều bạn không muốn. Sự quan tâm thật sự không đi kèm bí mật và ép buộc.
• Không chỉ là chuyện của “người lạ”: hành vi gây hại có thể đến từ bạn quen trên mạng, bạn cùng lớp hay người từng được tin tưởng. Thay vì hỏi “người này có phải người xấu không”, hãy tự hỏi “mình có đang cảm thấy không an toàn không”.
• Không ai có quyền ép bạn: bạn luôn có quyền nói “Không” và dừng lại, kể cả khi trước đó đã từng đồng ý hoặc làm theo.
• “Chỉ đùa thôi” không xóa được tổn thương: khi một người liên tục bị nhắm đến, làm nhục, đe dọa hoặc cô lập thì đó không còn là trò đùa. Đừng bình luận hùa theo, cười hưởng ứng hay chia sẻ; hãy giúp mọi người dừng lại hoặc tìm sự giúp đỡ của người lớn.
• Tôn trọng quyền riêng tư: ảnh cá nhân, tên, địa chỉ, trường học, số điện thoại, tin nhắn riêng được gửi cho bạn không có nghĩa là bạn được tự do chia sẻ. Một lượt chụp lại, chuyển tiếp hay bình luận cũng có thể khiến tổn thương đi xa hơn.

2. Hiểu để không đổ lỗi

• Cảm giác sợ hãi, lo lắng, không thoải mái là tín hiệu đủ để dừng lại, không cần chờ đến khi mọi chuyện trở nên “đủ nghiêm trọng”.
• Bị lừa không có nghĩa là bạn có lỗi; một sai lầm không làm mất đi quyền được bảo vệ. Nếu đã lỡ gửi thông tin, hình ảnh hay làm theo một yêu cầu, đừng giấu vì xấu hổ, hãy nói với người có thể giúp bạn.
• Bạn không cần kể hết mọi chuyện ngay. Chỉ cần bắt đầu bằng một câu: “Có một chuyện trên mạng đang làm em thấy không an toàn.”

3. Khi có chuyện: 5 bước xử lý

1. Dừng: không trả lời thêm, không gửi hình ảnh, thông tin riêng tư hay tiền, không làm theo yêu cầu đáng ngờ chỉ vì bị thúc giục.
2. Không lan truyền: không chuyển tiếp, đăng lại, bình luận hay đưa nội dung gây tổn thương vào nhóm khác.
3. Lưu bằng chứng: tên hoặc đường dẫn tài khoản, thời gian, tin nhắn, ảnh chụp màn hình; nên nhờ người lớn đáng tin hỗ trợ, không cần tự mình xem lại nội dung gây tổn thương nhiều lần.
4. Báo cáo: báo cáo nội dung, tài khoản trên nền tảng và cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng; đừng tự tranh cãi, đáp trả người gây hại.
5. Chia sẻ: nói với cha mẹ, người thân, thầy cô hoặc một người lớn bạn tin tưởng; nếu người đầu tiên chưa lắng nghe, hãy tìm đến một người khác.

4. Kết nối để không ai phải một mình

• Khi bạn bè tâm sự: lắng nghe trước, đừng vội trách móc; có thể nói “Tớ tin cậu”, “Cùng tìm một người lớn để giúp nhé”.
• Giữ bí mật không phải lúc nào cũng là giúp đỡ: khi sự an toàn của bạn bè bị đe dọa, hãy báo cho người có thể hỗ trợ.
• Lỡ làm sai, hãy dừng lại: ngừng bình luận, chia sẻ; gỡ nội dung nếu có thể; xin lỗi người bị ảnh hưởng, không biện minh; nhờ người có thẩm quyền cùng tìm cách khắc phục.
• Trước khi bấm “đăng”, cho mình 5 giây để tự hỏi: mình có đang làm lộ điều riêng tư của ai không; người trong nội dung có đồng ý không; nếu nội dung nói về mình, mình có muốn nó được chia sẻ không. Nếu chưa chắc, đừng đăng.

5. Dành cho cha mẹ, thầy cô

Khi trẻ lên tiếng, hãy lắng nghe, tin tưởng và cùng trẻ tìm cách được bảo vệ thay vì hỏi “Tại sao?” trước tiên. Khi trẻ có dấu hiệu bị đe dọa, cô lập, tống tiền, dụ dỗ hoặc cưỡng ép liên quan đến hình ảnh riêng tư, bị yêu cầu gặp mặt trực tiếp, người lớn cần chủ động vào cuộc, kết nối với nhà trường và cơ quan chức năng, không để trẻ tự loay hoay giải quyết trên mạng.

Cẩm nang dẫn nghiên cứu Disrupting Harm tại Việt Nam (ECPAT International, INTERPOL và UNICEF): 89% trẻ em từ 12 đến 17 tuổi ở Việt Nam sử dụng Internet; dữ liệu của UNICEF cho thấy tại Việt Nam, 58,6% trường hợp xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ được ghi nhận trong nghiên cứu không được trẻ chia sẻ với bất kỳ ai. Vì vậy, tạo ra những điểm kết nối an toàn, nơi trẻ có thể nói ra mà không bị phán xét, là điều đặc biệt quan trọng.

6. Luôn có người đồng hành

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24 giờ mỗi ngày) là nơi có thể tìm kiếm tư vấn, hỗ trợ và hướng dẫn khi trẻ em có nguy cơ hoặc đang gặp vấn đề cần được bảo vệ, kể cả khi chưa biết chắc chuyện gì đang xảy ra. Ngoài 111, có thể tìm đến gia đình, nhà trường, bạn bè, người chăm sóc và cơ quan chức năng.

Cùng nhau, chúng ta không một mình.

Nguồn: Cẩm nang “Kết nối không tổn thương - Phòng chống xâm hại trực tuyến”, Chiến dịch “Không Một Mình” năm 2026. Đọc toàn văn tại khongmotminh.vn.